Borba s plućnom hipertenzijom

Borba s plućnom hipertenzijom

Krvotok čovjeka se može podijeliti na mali i veliki krvotok. Veliki krvotok se odnosi na aortu i arterije koje nastaju grananjem aorte (veliki krvni sudovi koji nose krv bogatu kisikom od srca prema drugim organima), dok se termin mali krvotok odnosi na plućnu cirkulaciju.

Hipertenzija je stanje koje karakteriše povišenje pritiska u krvnim sudovima i najčešće se odnosi na povišenje sistemskog krvnog pritiska u velikim krvnim sudovima, u kojima su visoki pritisci (normalno 120/80 mmHg).

Karakteristično za plućnu cirkulaciju je to da je unutar plućne arterije pritisak krvi na stijenku plućne aretrije znatno niži od pritiska koji vlada u sistemskom krvotoku i vrijednost srednjeg plućnog pritiska iznosi 25 mmHg. Razlika u pritiscima potiče od činjenice da lijeva strana srca opskrbljuje krvlju cijeli organizam, za razliku od desne strane srca čija je uloga dopremanje krvi u pluća preko plućnih arterija gdje se vrši oksigenacija krvi.

Plućna hipertenzija (PHT) predstavlja stanje povišenog srednjeg pritiska u plućnim  arterijama više od 25 mmHg u mirovanju mjereno kateterizacijom desnog srca. Shodno tome, povišeni pritisak u plućnoj cirkulaciji dovodi do otežanog rada srca, što se najčešće manifestuje hroničnim umorom i zaduhom. Povišenje plućnog aretrijskog pritiska je najčešće posljedica određenih bolesti, najprije pluća, ali i drugih organa, te je rijetko nepoznatog uzroka.

Sa aspekta nastanka, plućna hipertenzija se može podijeliti u 5 grupa:

·         Plućna arterijska hipertenzija;

·         PHT uzrokovana bolestima lijeve strane srca;

·         PHT uzrokovana bolestima pluća i sniženom koncentracijom kisika u krvi;

·         PHT uzrokovana opstrukcijom plućne arterije;

·         PHT nepoznatog porijekla.

Plućna hipertenzija je najčešće udružena sa opstruktivnom bolesti pluća, plućnom tromboembolijom (prekid krvotoka u plućnim arterijama trombotskom masom), srčanim popuštanjem, bolestima valvularnog aparata srca, sistemskim bolestima (npr. lupus (SLE), mješana bolest vezivnog tkiva) , zloupotrebom narkotika, upotreba pojedinih lijekova itd.

Svakodnevno, češće se koristi podjela na primarnu i sekundarnu plućnu hipertenziju. Primarna ili idiopatska PHT je najčešće nasljedna, javlja se kod žena srednje životne dobi. U osnovi sekundarne plućne hipertenzije je oboljenje nekog organa koje posljedično dovodi po porasta pritiska u plućnoj arteriji.

Prepoznavanje plućne hipertenzije je dosta teško s obzirom da ne postoje simptomi isključivo vezani za PHT. Jedan od prvih znakova PHT je nepodnošenje napora i pojava zaduhe.

Pacijenti tokom vremena sve teže podnose fizičku aktivnost, javlja se otežano disanje koje ne odgovara stepenu napora, vremenom postaje izraženije, te u težim formama ove bolesti otežano disanje je prisutno i u mirovanju. Prema određenim kliničkim studijama, kod čak 20% pacijenata simptomi PHT ostaju neprepoznati oko dvije godine. Osim otežanog disanja, javlja se umor, a mogu se javiti i otoci na nogama, bolovi u stomaku, gubitak apetita, promuklost, batičasti prsti, plave usne, te mnogi drugi pridruženi simptomi i znakovi bolesti koja je u osnovi dovela do PHT. Rijetko se može javiti iskašljavanje krvi. Auskultatorno na srcu se mogu čuti šumovi koji ukazuju na otežani radi desne polovine srca, dok nalaz na plućima može biti apsolutno uredan ili može ukazivati na priležeću plućnu bolest (visokotonski zvižduci, inspiratorni pukoti itd). Palpatorno se može naći uvećana i osjetljiva jetra, slobodna tečnost u stomaku, naglašene vene na vratu.

Standardni koraci u obradi pacijenta podrazumjevaju EKG srca, laboratorijski nalazi, a dodatno se mogu uraditi i spirometrija, te CT torakalni organa.

Ukoliko se posumnja na PHT, prvi usmjereni korak u dijagnostici je transtorakalni eho srca, na osnovu kojeg se određuju sljedeći koraci. Ultrazvučnim pregledom srca se mogu indirektnom metodom izmjeriti pritisci vezani za desno srce, ali je vrlo visoka stopa lažno pozitivnih i lažno negativnih rezultata.

Zlatni standard u postavljanju dijagnoze PHT je kateterizacija desnog srca uz mjerenje pritisaka u desnom atriju, desnom ventrikulu, plućnim arterijama te plućnim kapilarama. Tokom ovog postupka, ispituje se reverzibilnost PHT u odnosu na primjenjeni lijek (mjeri se učinak lijeka na pad pritiska u plućnoj cirkulaciji).

Cilj liječenja plućne hipertenzije je bolje podnošenje napora, poboljšanje funkcije desne strane srca, poboljšan kvalitet života i smanjena smrtnost. Osim standardne terapije lijekovima, liječenje plućne hipertenzije se postiže i nefarmakološkim mjerama: plućna rehabilitacija, kontrolirana fizička aktivnost, upotreba kiseoničke potpore. Ženama sa plućnom hipertenzijom se ne preporučuje trudnoća, radi visoke smrtnosti. 

Lijekovi koji se koriste u terapiji plućne hipertenzije pripadaju grupi tzv. vazodilatatornih lijekova, čija je osnovna uloga širenje krvnih sudova i poboljšanje protoka krvi kroz iste. Međutim, najčešće se koriste lijekovi koji djeluju kako na plućnu cirkulaciju, tako i na sistemsku, te posljedično mogu dovesti do neželjenih efekata tipa pada sistemskog krvnog pritiska. Postoji i grupa lijekova koja djeluje isključivo na plućnu cirkulaciju, ali su izuzetno skupi i vrlo često nedostupni pacijentima. Osim navedenih lijekova, u terapiji plućne hipertenzije se često koriste antikoagulantni lijekovi (lijekovi protiv zgrušavanja krvi), diuretici itd.

Ukoliko je uzrok plućne hipertenzije postojanje tromba u plućnim arterijama, indiciran je operativni zahvat vađenja trombotske mase (tzv. tromendarterektomija).

U nekim slučajevim, uprkos svim poduzetim  mjerama, imamo refraktarnu plućnu hipertenziju, čije liječenje je jedino moguće transplantacijom pluća.

Plućna hipertenzija je vrlo ozbiljno stanje, koje se najčešće  tokom vremena pogoršava uprkos svim poduzetim mjerama liječenja, tako da svakodnevne aktivnosti kao što su oblačenje i kupanje predstavljaju izazov, a u uznapredovalim stadijima bez tuđe pomoći navedene aktivnosti su neizvedive. Kvalitet života tokom vremena biva znatno smanjen, te iz tog razloga, ukoliko je moguće potrebno je prekinuti sa aktivnostima koje pogoršavaju bolest (prekinuti pušenje, regulisati tjelesnu težinu), te voditi zdrav način života (umjerena fizička aktivnost na svježem  i čistom zraku, npr. šetnje u šumi).  

 Dr. Lina-Rayan Duranović, sp.pulmologije

Ukoliko želite više znati o ovom stanju kliknite ovdje. Uključite se međunarodnu kampanju "Plave usne" i saznajte više o Udruženju Dah.